Հայաստանի զարգացումը պետք է սկսել գյուղից
Գյուղատնտեսության զարգացումը երկրի ներքին ամրապնդման հիմնական գործոնն է

Սամվել Ավագյան

Հազիվ թե առաջիկայում կարելի լինի հուսալ, որ գյուղական աղքատությունն էապես կկրճատվի:

Հայ ժողովրդի ողջ պատմության ընթացքում հայկական գյուղերը, որպես կանոն, լքյալ և մոռացված կարգավիճակում են: Հիշենք թեկուզ Մուրացանի «Նոյի ագռավը»:

Նույնիսկ խորհրդային տարիներին, երբ հսկայածավալ միջոցներ էին ծախսվում գյուղերի գազաֆիկացման կամ էլեկտրաֆիկացման համար, քաղաքի և գյուղի միջև կենսամակարդակի էական տարբերություն գոյացավ:

2000թ. սկզբից Հայաստանն սկսեց աղքատության հաղթահարման ծրագրեր մշակել, սակայն գյուղական աղքատությունը շարունակում է մնալ չհաղթահարված, չնայած այն հանգամանքին, որ պաշտոնական վիճակագրությունը դա չի հաստատում:

«Կայուն զարգացման ծրագրի» համաձայն, որը մշակվել և հաստատվել է 2008թ., Հայաստանում աղքատների թվաքանակը 2006թ. կազմել է ընդհանուր բնակչության 26.5%-ը, այնինչ գյուղական վայրերում այն 23.4% է:

Հիշեցնենք, որ «Կայուն զարգացման ծրագիրը» փոխարինում է «Աղքատության հաղթահարման ռազմավարական ծրագրին»:

Մի կողմ թողնենք, թե որքանով են հավաստի այդ տվյալները: 2009թ. բերքի իրացման գործընթացներն արդեն իսկ վկայում են, որ գյուղացիները հսկայական կորուստներ են կրում:

Ըստ որոշ վերլուծաբանների՝ Հայաստանի զարգացումը պետք է սկսել ոչ թե քաղաքից, այլ գյուղից: Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար Ռիչարդ Կիրակոսյանը, օրինակ, երեկ հայտարարել է, որ Հայաստանի ապագան կախված է գյուղի զարգացումից:

Վերլուծաբանն այն համոզմանն է, որ գյուղատնտեսության զարգացումը երկրի ներքին ամրապնդման հիմնական գործոնն է, որը ներկայում ավելի կարևոր է, քան հայ-թուրքական կամ հայ-իրանական հարաբերությունները:

«Հայաստանի ապագան, այդ թվում՝ ազգային անվտանգությունը, պարենային անկախությունը, կախված են գյուղի զարգացումից: Եթե դիտարկենք աղքատության ազդեցությունը ժողովրդավարության վրա, ապա ամենածանր վիճակը ներկայում գյուղերում է»,- նշել է Կիրակոսյանը:

Անվիճելի է, որ գյուղերում տնտեսական և ժողովրդավարության զարգացման մակարդակն էապես զիջում է քաղաքներին:

Գյուղերը խնդիրներ ունեն տեղեկատվության ստացման առումով՝ տպագիր մամուլ, ինտերնետ, որոշ վայրերում վատ է աշխատում բջջային կապը կամ փոստը: Անգամ հեռուստատեսային ծածկույթը գյուղերում լիարժեք չի գործում:

Հատկանշական է, որ հենց գյուղերից սկսվեց Հայաստանում տնտեսական բարեփոխումների գործընթացը՝ հանձին հողերի սեփականաշնորհման: Սակայն ինստիտուցիոնալ զարգացումները հետագայում դանդաղեցին:

Հիմա գյուղերում այնպիսի վիճակ է, որ հիմնական գործունեությունը՝ բուսաբուծությունն ու անասնապահությունը, լիարժեք չեն լուծում կենսապահովման խնդիրները, առաջացել է մկրատ՝ գյուղմթերքի գների և գյուղացիներին առաջարկվող ապրանքների գների միջև:

Օրինակ՝ պարարտանյութը տարեցտարի թանկանում է, իսկ գյուղմթերքը՝ ոչ: 2009թ. ազոտական պարարտանյութը 2008թ. համեմատ թանկացել է մոտ 50%-ով, ինչը խնդիրներ է ստեղծել նույնիսկ գյուղացիական խոշոր տնտեսությունների համար:

Այստեղ խնդիրն այն է, որ միայն գյուղմթերքի դեպքում կարելի է հուսալ, որ գյուղական վայրերում աղքատությունը կհաղթահարվի: Սակայն դատելով այն հանգամանքից, որ Հայաստանի գյուղմթերք վերամշակող գործարաններում արտադրանքի էական աճ չի արձանագրվում, իսկ արտահանման կազմակերպման մեծ հույսեր չկան:

Հազիվ թե առաջիկայում կարելի լինի հուսալ, որ գյուղական աղքատությունն էապես կկրճատվի: